دیده بان پیشرفت علم، فناوری و نوآوری
04 فروردين 1400 - 10:08
یادداشت وارده؛

شکل‌گیری شهرهای پایدار در بستر شفافیت، تقویت طرح‌های بالادستی و عمل به قانون

مکان‌یابی در موضوع شهرسازی و ساخت و ساز شهری، مطلبی بسیار حائز اهمیت بوده که در توسعه‌های شهری به دست فراموشی سپرده شده است.
کد خبر : 571091
طاهره نصر

گروه استان‌های خبرگزاری آنا؛ یکی از سؤال‌های مهم این است که چالش‌های نظام شهرسازی چیست و آیا کشور در چهار دهه گذشته در راستای تاب‌آوری گام برداشته است؟ 


بی‌شک مهم‌ترین چالش‌های نظام شهرسازی را باید از دو دیدگاه مورد بررسی قرار داد: تاب‌آوری شهر و هویت شهر.  


درباره تاب‌آوری شهر آنچه مسلم است اینکه تاب‌آوری شهری اصطلاحی است که برای اندازه‌گیری توانایی یک شهر برای بهبود از یک مخاطره به کار می‌رود. در حقیقت شهرهای تاب‌آور از پیش برای پیش‌بینی، پشت سر گذاشتن و بهبود از تأثیرات خطرات محیطی طراحی شده‌اند و سیستم‌های فیزیکی و اجتماعی در چنین شهری قادر به بقا و عملکرد تحت شرایط بحرانی هستند.  


شهر تاب‌آور،  شهری است که درآن بلایا به کمترین میزان رسیده است، چراکه مردم آن در خانه‌ها و محله‌هایی با خدمات منظم و زیرساخت‌هایی که از قوانین ساختمانی معقول پیروی می‌کنند، زندگی می‌کنند، بدون اینکه در آن به خاطر کمبود اراضی مناسب،  خانه‌سازی‌های بی‌قاعده بر روی دشت‌های سیل‌خیز و زمین‌های شیب‌دار و یا در انبوهی از تراکم بدون توجه به گشودگی فضایی انجام شده باشد.


از آنجا که در قانون اساسی جمهوری اسلامی به تأمین مسکن مناسب برای مردم تأکید شده؛ بنابراین مؤلفه تاب‌آوری شهری نیز مورد توجه قرار گرفته است. مگر می‌توان مسکنی مدنظر باشد که نتواند آرامش و امنیت ساکنان را تأمین کند و شرط نخست این مورد نیز قرارگیری مسکن بر بستری است که  ایمن باشد.  از آنجا که الگوهای کاربری اراضی، بستری برای این اجزای فیزیکی و اجتماعی هستند، بنابراین تناسب این الگوها با مخاطرات در طراحی آنها نقش مهمی در حفظ تاب‌آوری این اجزا و در نتیجه تاب‌آوری کل شهر خواهد داشت.


حلقه گم شده زنجیر در ساخت و سازهای امروزی است


متأسفانه شاید بتوان عمده مشکلات ایجاد شده در شهرهای کشور در زمان بحران را در ضعف‌های اساسی طرح‌های بالادستی توسعه شهر و نادیده گرفتن موضوعاتی از قبیل گسل، هیدرولوژی و مهار سیلاب‌ها در مطالعات جامع دانست. مکان‌یابی در موضوع شهرسازی و ساخت و ساز شهری، مطلبی بسیار حائز اهمیت بوده که در توسعه‌های شهری به دست فراموشی سپرده شده است.


همین مسئله را می‌توان در آسیب‌شناسی برای چرایی کاهش تاب‌آوری ساختمان در ساخت و سازها در زمان بحران‌های طبیعی مدنظر قرار داد. در بسیاری موارد نیز سوداگری زمین نیز موجب توسعه نابه‌جای شهرها شده است.


اگرچه در موارد ساختِ ساختمان به مؤلفه‌هایی از قبیل کیفیت ساخت، کیفیت مصالح ساختمانی، قدمت ساختمان، تعداد طبقات و مساحت و تراکم ساختمان،  تناسب فضای پُر و خالی در شهرسازی و نیز زیرساخت‌های شهری در تاب‌آوری کالبد شهر تأکید شده، اما موضوع تاب‌آوری شهرها هنوز در ساختار نظام برنامه‌ریزی کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته است و متأسفانه براساس استانداردها،  شهرهای کشور و به ویژه کلانشهرها، تاب‌آوری لازم در برابر بحران را ندارند.


در زمینه هویت شهر می‌توان گفت محصول فراموشی مؤلفه‌های هویت شهر، ایجاد شهری تیرآهن محور است. خوانایی و وضوح بصری از مهم‌ترین مفاهیم مرتبط با مقوله هویت در شهرسازی هستند، اما وضوح بصری یا خوانایی در سیمای شهری امروز به گونه‌ای نادیده گرفته شده است.


در واقع هویت، حلقه گم شده زنجیر در ساخت و سازهای امروزی است، این اصل نادیده گرفته شده موجب شده که چهره معماری و شهرسازی شهرهای اکثر نقاط کشور به‌خصوص شهرهایی که دارای پشتوانه فرهنگی بوده‌اند به گونه‌ای بی‌هویت شود.


هر شهر از جایگاه ویژه طبیعی برخوردار است که آن را از سایر شهرها متمایز می‌کند. مؤلفه‌های طبیعی هویت شهر از شهری دیگر متفاوت است. ویژگی‌های بستر طبیعی هر شهر بخشی از هویت شهر را به تصویر می‌کشد که در قالب هویت طبیعی شهر قابل تعریف است. متأسفانه عدم شناخت و درک ساختار و استخوان‌بندی شهرها و عدم تلاش برای حفظ، احیا و توسعه در راستای تداوم ارزش‌های گذشته آن،  موجب بروز لطمات فراوان به ارزش‌های نهفته در شهرها و الگوهای شهرسازی سنتی ایران شده است. به یقین می‌توان گفت شناخت هویت و مؤلفه‌های تأثیرگذار آن در شکل شهر،  چالشی در شناخت شهر و نظام شهرسازی است.


طاهره نصر عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی شیراز و عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور


انتهای پیام/4078/

انتهای پیام/

ارسال نظر
هلدینگ شایسته